Đọc văn
TiẾT 77 - 78

Hồn Trương Ba, da
hàng thịt
(Trích)

Lưu Quang Vũ

I. Đọc - hiểu chung

1. Tác giả :
- Tiểu sử: Lưu Quang Vũ (1948 - 1988), tại
Phú Thọ trong một gia đình trí thức,
cha là nhà viết kịch Lưu Quang Thuận.
- Sự nghiệp văn học:
+ Là một nghệ sĩ đa tài: vẽ tranh, làm thơ, viết truyện, kịch ...
Từ 1980, ông chuyển hẳn sang lĩnh vực sân khấu trở thành nhà
soạn kịch tài năng nhất của nền văn học Việt Nam hiện đại.
+ Tác phẩm: Sgk.
+ PCNT: Sự kết hợp giữa tính hiện đại với các giá tri truyền
thống, sự phê phán mạnh mẽ, quyết liệt và chất trữ tình đằm
thắm, bay bổng.
+ Được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
năm 2000.
Lưu Quang Vũ – Xuân Quỳn

Lưu Quang Vũ - Tố Uyên
(người vợ đầu tiên) và
con trai Lưu Minh Vũ

Lưu Quang vũ và gia đình

Một số hình ảnh về các vở kịch của
Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở
“Hồn Trương Ba, da hàng thịt”

Một số hình ảnh về các vở kịch của
Lưu Quang Vũ

Kịch “Sống mãi tuổi 17”

Một số hình ảnh về các vở kịch của
Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở “Nàng Xita”

Một số hình ảnh về các vở kịch của
Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở “Mùa hạ cuối cùng”

Một số hình ảnh về các vở kịch của
Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở “ Tôi và chúng ta”

Một số hình ảnh về các vở kịch của
Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở “ Lời thề thứ 9”

Dòng người đổ đến rạp xem kịch của Lưu Quang Vũ

Bút tích Lưu Quang Vũ

2. Vở kịch "Hồn Trương Ba, da hàng thịt”:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết năm 1981, công diễn 1984.
- Vở kịch mượn cốt truyện dân gian, nhưng có nhiều
sáng tạo …

b. Tóm tắt nội dung vở kịch:



Tóm Tắt
Trương Ba - một cao cờ
dưới hạ giới đã kết thân
với Đế Thích –người đánh
cờ rất giỏi trên thiên đình

Xác hàng thịt đòi về nhà
Trương Ba. Mọi người
ngỡ ngàng song đành
phải chấp nhận

Do Nam Tào cẩu thả
nên đã gạch nhầm tên
người chết là Trương Ba

Lý trưởng sách nhiễu
Trương Ba phải ở nhà hàng
thịt đến đêm mới được
về nhà

Nam Tào sửa sai bằng
cách cho hồn Trương Ba
nhập vào xác hàng thịt
để sống lại

Bị thể xác xui khiến,
Trương ba định xuôi theo
ở lại với vợ hàng thịt

Trương Ba bắt đầu thay đổi tâm tính khiến
mọi người trong gia đình, bạn bè, xa lánh
chán ghét, bản thân vô cùng đau khổ.
Quyết định giải thoát chấp nhận cái chết,
hồn Trương Ba nhập vào màu xanh cây cỏ.

c. Vị trí và bố cục đoạn trích:
* Vị trí đoạn trích: Cảnh 7 và đoạn kết của vở kịch
* Bố cục
Hồn Trương Ba – Xác hàng thịt

4 màn
đối thoại

Hồn Trương Ba – Người thân
Hồn Trương Ba – Đế Thích
Màn kết

Nhân hậu, trong
sạch, ngay thẳng

Thô lỗ, phũ phàng

Trú nhờ thể
xác dung tục
của hàng thịt

Trương
Ba
Thú vui tao nhã, trí
tuệ, chơi cờ với
nước đi khoáng hoạt

Uống rượu nhiều,
ham bán thịt, không
mặn mà với chơi cờ

Đau khổ đến cùng cực, thấm thía
ước ao tách ra



II. Đọc - hiểu chi tiết:
1. Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt

Nhận xét cuộc đối thoại giữa hồn
và xác trên các phương diện sau:

Lý lẽ

Cách
xưng hô

Giọng
điệu

Hành
động

Vị thế

CÁC
PHƯƠNG
DiỆN

Lí lẽ

Hồn Trương Ba

Xác hàng thịt

Lên án sự dung tục, tầm thường Khẳng định sức mạnh và vai
của Xác, khẳng định linh hồn trò quan trọng của Xác đối
-“…ông
trong sạch
cao quý
không tách ra khỏi tôi
với được
Hồn đâu, dù

tôi chỉ
Màylà–thân
ta xác…”.
Ông
- tôi :
-“ Mày
không
có
tiếng
nói,
mà
chỉ
là
xác
thịt
-“ Khibỉ,
ông
bên cạnh vợ tôi,
tayhàng,
chânthách
run thức
=> khinh
coiđứng
thường
Ngang
đui rẩy,
mù…”
hơi thở nóng rực, cổ họng nghẹn lại…”
- Tám
- “Mày
lời- thoại
Giận
mắng
- Ngạo có
nghễ,
ranh mãnh, mỉa
chỉđầu:
là cái
vỏ dữ,
bên
ngoài,
ý nghĩa
“ Chẳng
lẽ ông
không
xao không
xuyến…cái
món
mỏ. gì hết, không có tư tưởng, không
mai,
cócười
cảmnhạo
xúc!”.
tiết
canh,
cổ
hũ,
khấu
đuôi…”
Giọng - Những
lờivẫn
thoạicó
sau:
Lờisống
thoạiriêng:
ngắn, nguyên vẹn, trong
- “ Ta
đời
-Giọng
- “ Hai ta đã hòa với nhau làm
an ủi, dỗ dành hồn
một”
hoặc
ra
lệnh
hoặc
bỏ
lửng
giữa
chừng
sạch,
điệu
- “thẳng
Tôi đãthắn”
cho ông sức mạnh…ông tát thằng

Xưng
hô

kèm theo tiếng than.
Trương Ba thỏa hiệp
con
ôngvọng
tóe máu mồm, máu mũi…”
=> Bất lực,
tuyệt

Hành
động

Ôm đầu, bịt tai, nhìn chân tay, thân
=> uất ức, đau khổ
thể

Vị thế

Bị động, đuối lý, thua cuộc, phải
chấp nhận trở lại xác hàng thịt

Lắc đầu, an ủi => Tỏ ra
thương hại, giễu cợt
Thắng thế, lấn át hồn, buộc
hồn Trương Ba phải quy thuận.

b. Ý nghĩa:
- Cuộc đối thoại đã khẳng định mối quan hệ khăng khít
giữa hồn và xác: Linh hồn là cao quý, nhưng thể xác cũng vô
cùng quan trọng. Hồn và xác phải tồn tại hòa hợp.
+ Hồn: Biểu tượng cho tâm hồn, lý trí, biểu tượng cho
những cao thượng nhân văn.
+ Xác: Biểu tượng cho phần bản năng, dục vọng.
= > Con người phải luôn đấu tranh với cái dung tục, tầm
thường để giữ tròn nhân phẩm, hoàn thiện nhân cách.
- Tác giả cảnh báo: Khi con người sống trong dung tục
thì tâm hồn nhân hậu, thanh cao dễ bị nhiễm độc, tha hóa.

CỦNG CỐ LUYỆN TẬP
Bài tập : Từ nội dung vở kịch “ Hồn Trương Ba, da hàng thịt” em hãy phát
biểu khái quát về mối quan hệ giữa thể xác và linh hồn của con người. Từ
đó suy nghĩ rộng hơn về nội dung và hình thức trong sự vật, trong đời sống.
Gợi ý:
-Thể xác và linh hồn là hai phần gắn bó hữu cơ làm nên con người. Thể xác là nơi trú
ngụ của linh hồn: linh hồn tạo nên sự sống, hoạt động của thể xác và điều khiển thể
xác. Tuy vậy thể xác cũng có tính tương đối độc lập của nó, nếu linh hồn không giữ
vững ý chí, thì những nhu cầu đòi hỏi của thể xác có thể tác động, làm thay đổi linh
hồn. Sự đấu tranh giữa hồn và xác để đạt tới sự hòa hợp thống nhất giúp con người
làm chủ bản thân, hoàn thiện nhân cách.
- Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức trong mỗi sự vật đời sống:
+ Khi nội dung và hình thức phù hợp thì sự vật tồn tại phát triển.
+ Khi nội dung và hình thức không phù hợp thì sự phát triển bị kìm hãm, có thể bị đe
dọa.
+Hình thức là phương tiện biểu hiện nội dung; nội dung đóng vai trò chủ đạo quyết
định hình thức.
=> Nội dung và hình thức phải thống nhất, hài hòa, giống như con người luôn cần sự
hài hòa giữa thể xác và linh hồn.

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
- Làm bài tập phần củng cố
- Học bài nắm được nội dung của bài
- Chuẩn bị cuộc đối thoại của hồn Trương Ba với người thân, với Đế
Thích, màn kết của vở kịch

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN
CÁC THẦY CÔ VÀ CÁC EM

TRÍCH ĐOẠN “HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT”

2. Màn đối thoại của Hồn Trương Ba
với người thân
Với vợ

Hồn
.
Trương Ba

Cháu gái
Chị con dâu

* Màn đốiNGƯỜI
thoạiTHÂN
giữa hồn Trương Ba
và người
TRƯƠNG
BA
thân : Phản ứng
MQH
N.nhân
Tâm trạng N.nhân
Vợ

-Vẻ mặt :
Buồn bã, đau
Nhận thấy sự
Hiểu
thẩn thờ,
khổ, muốn chết, thay đổi của
những gì
- “Không cần
đến
cái
đời
sống
do
mày
sợ
lắm,
bởi
bây
giờ
cònkhổ
biếtcon
đếnngắt
ai
lặng
bỏ đi, địnhÔngCon
chồng
và
đau
mình đã,
mang
lại!
Không
cần!”.
Ông
nội
tôi
chết
rồi.
Nếu
ông
hiện
như
tảng
đá. đang và
nhường
chồng
trước
cảnh
chồng
cảm
thấy,
đau
thấy…mỗi
ngày
nữa !...điđớn
biệt…
đểnội
ôngtôi
chođược,
hàngmột
thịtthắng
chung
sẽ làm
về
hồn
ông
nội
tôi
sẽ
bóp
cổ
ông...lúc
-cô
thầy
"Mày
đã
đổi
khác
thế
rồi
dần,
đấy,
mất
cái
mát
thân
dần,
xác
Cử
chỉ
:
tay
được thảnh thơi…với cô hàng thịt…cho
ông chiết
bànta
tay
giết
lợnmờ
của
ôm dần
đầu.
ôngđi,
làmđến
gãy
phải
của
ạ…”
Thấu
hiểu
nhưng
Con
tất không
cảcây
cứ cam,
như
lệch
lạc,
nhòa
Ông đâu còn là ông nữa ?
người
Thông
cảm
dâu
đau
lòng
nhận
tiệt cái nỗi
chồicó
non,
chân
ông
to bè
nhưkhông
cái xẻng,
giẫm
-Giọng
thân là
lúc
chính
con
cũng
nhận
“Nhưng
có
thật
là
không
còn
cách
nào
và xót thương thấy bố ngày một
điệu
: nhẫnnộirất tệ hại
lên
nát cả cây sâm
quý
mới
ươm
!
Ông
rakhông
thầy còn
nữa…
khác? Có thật
cáchnhục,
nào cầu
khác
mặc dù
tôi
đời
nào
thô
lỗ,
phũ
phàng
như
vậy
!
Cháu
khác?”
Tâm hồn tuổi thơ
cứu
không
gái
Quyết liệt
trong sạch, không
 Vô cùng hề
và dữ dội
chấp nhận sự
đau đớn, bế muốn.
dung tục
tắc.

NX
-Tất cả mọi người trong gia đình, dù đã cố chịu đựng
và thích nghi với hoàn cảnh mới nhưng càng không
thể chấp nhận sự thật quái gở trong nhà mình.
- Đối thoại với 3 người thân yêu của mình làm cho
hồn Trương Ba càng thêm đau khổ, tuyệt vọng vì
hoàn cảnh trớ trêu mà mình đã dấn thân vào

3- Màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và Đế Thích
HỒN TRƯƠNG BA
- Kiên quyết từ chối cuộc sống chắp
vá, “không thể sống “bên trong một
đằng, bên ngoài một nẻo” .
- Vạch ra sai lầm của Đế Thích “Ông
chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống nhưng
sống thế nào thì ông chẳng cần biết”
- Hồn Trương Ba yêu cầu trả lại sự
sống cho anh hàng thịt. Kiên quyết từ
chối nhập vào xác cu Tị.

=> Ý thức sâu sắc, về ý nghĩa của sự
sống

ĐẾ THÍCH
- Ngạc nhiên, bất ngờ trước yêu cầu
của Hồn Trương Ba,
- Khuyên Trương Ba nên chấp nhận
hoàn cảnh
- Gợi ý hồn Trương Ba nhập vào xác
cu Tị và vẽ ra một tương lai hấp dẫn …”
- Chấp nhận yêu cầu của Trương Ba
và thắc mắc : “Con người hạ giới các
ông thật kì lạ”

=> Có cái nhìn hời hợt, phiếm diện
về cuộc sống

* Ý nghĩa cuộc đối thoại: Được sống là đáng quý nhưng được sống là mình
toàn vẹn còn quý giá hơn rất nhiều. Con người phải đấu tranh với cám dỗ,
nghịch cảnh để hoàn thiện nhân cách và tỏa sáng.

Ý nghĩa sâu sắc về lẽ sống :



+ Con người là một thể thống nhất giữa hồn và xác hài
hòa. Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một
thể xác phàm tục, tội lỗi.
+ Sống thực là mình, trung thực thật khó khăn. Sống
nhờ, sống gửi, giả dối…thì dù có sung sướng về vất
chất đến đâu, cuộc sống ấy vẫn đầy day dứt, đau khổ
và vô nghĩa.
 Hồn Trương Ba quyết định ngay và dứt khoát việc
chết đi để cu Tị được sống lại vì cu Tị vừa mới qua
đời, xác chưa bị phân hủy, dẫn đến tính hợp lí của câu
chuyện.

* Màn kết :
-Cái

Gái lấy những hạt na vùi xuống đất “ cho nó mọc thành cây mới…
Những cây sẽ nối nhau mà lớn khôn. Mãi mãi… ”.
 Niềm tin vào tương lai, niềm tin vào sự chiến thắng của cái Thiện, cái
Đẹp và của sự sống đích thực.
 Ngôn ngữ nhân vật nhẹ nhàng, sâu lắng giàu chất trữ tình, đằm
thắm bay bổng.
"Màn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho
một bi kịch lạc quan đồng thời truyền đi thông điệp về sự chiến thắng
của cái Thiện, cái Đẹp và của sự sống đích thực."



III-Tổng kết :
1. Nội dung:
Từ một truyện cổ dân gian Lưu Quang Vũ đã đưa ra một quan
niệm cao đẹp về cách sống : Hãy sống chân thật với chính mình,
phải biết đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại
sự dung tục để hoàn thiện nhân cách và vươn tới nhưng giá trị
tinh thần cao quý
2- Nghệ thuật :
- Xung đột giàu kịch tính
- Ngôn ngữ đặc trưng cho ngôn ngữ kịch
- Sự kết hợp tính hiện đại với các giá trị truyền thống
- Chất thơ, chất trữ tình bay bổng

Củng cố luyện tập
1. Anh chị có đồng ý với đoạn kết của vở
kịch không? Giải thích?

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
- Làm bài tập phần củng cố
- Học bài nắm được nội dung của bài
- Chuẩn bị diễn đạt trong văn nghị luận (tiếp)

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN
CÁC THẦY CÔ VÀ CÁC EM