Trường THCS Hà châu
SINH HỌC 7
Chương 4: Ngành Thân mềm
Trai sông
(Sống ở hồ, ao, sông ngòi)
Bạch tuộc
(Sống ở biển)
Sò
(Sống ở ven biển)
Mực
(Sống ở biển)
Ốc sên
(Sống ở trên cạn)
Ốc vặn
(Sống ở nước ngọt)
Em có nhận xét gì về số lượng loài và môi trường sống của các loài trong ngành thân mềm?
Ngành Thân mềm ở nước ta rất đa dạng, phong phú như: Trai, ốc, sò, mực, bạch tuộc… và phân bố ở khắp các môi trường: biển, sông, ao, hồ, trên cạn…
Tiết 19: TRAI SÔNG
Trai sông sống ở đáy hồ ao, sông ngòi; bò và ẩn nửa mình trong bùn, cát.
Vỏ gồm 2 mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng
I. Hình dạng, cấu tạo
1. Vỏ trai

Quan sát mẫu mang đi, thảo luận nhóm và cho biết: vỏ trai có cấu tạo gồm mấy mảnh? Chúng được gắn với nhau nhờ đặc điểm nào?

Quan sát hình vẽ:sát định các phần của võ trai?
1
2
3
4
5
Đỉnh vỏ
Bản lề vỏ
Đuôi vỏ
Vòng tăng trưởng vỏ
Đầu vỏ
Gồm bản lề vỏ,đỉnh vỏ,đầu vỏ, đuôi vỏ và vòng tăng trưởng
Lớp sừng
Lớp đá vôi
Lớp xà cừ
Quan sát hình nêu cấu tạo vỏ trai?
Cấu tạo gồm 3 lớp:lớp sừng bọc ngoài,lớp đá vôi ở giữa và lớp xà cừ ở trong
Vì phía ngoài cùng là lớp sừng,nên khi mài nóng cháy,chúng có múi khét.
Tại sao khi mài mặt ngoài vỏ trai ta thấy có mùi khét?
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
Lớp ngoài
Lớp giữa
Lớp trong
10
I/ HÌNH DẠNG,CẤU TẠO
1. Vỏ trai
2. Cơ thể trai
Quan sát hình 18.3 SGK và điền vào các chú thích trong hình sau?
1
2
3
4
5
6
7
8
Cơ khép,mở vỏ
Động tác đóng vỏ
Động tác mở vỏ
Để mở vỏ trai quan sát bên trong cơ thể, phải làm thế nào? Tại sao trai chết thì mở vỏ?
Để mở vỏ trai quan sát bên trong, phải luồn lưỡi dao vào qua khe vỏ cắt cơ khép vỏ. Cơ khép vỏ bị cắt, lập tức vỏ trai sẽ mở ra => chứng tỏ sự mở vỏ là do tính tự động của trai. Vì thế khi trai bị chết vỏ thường mở ra.

Quan sát hình sau và giải thích cơ chế giúp trai di chuyển được trong bùn theo chiều mũi tên?
Vỏ trai hé mở Chân trai thò ra Sau đó thụt vào Vỏ trai đóng lại Tạo ra lực đẩy do nước phụt ra ở ống thoát Làm trai tiến về phía trước.
Ống hút
Ống thoát
Hướng di chuyển
II. Di chuyển
Oxi
Nước
(Thức ăn, oxi)
Thức ăn
Chất thải
III. Dinh dưỡng

Quan sát hình dưới đây, thảo luận nhóm
và trả lời các câu hỏi sau:
Dòng nước theo ống hút vào khoang áo mang
theo những chất gì vào miệng và mang trai?
Quá trình hô hấp của trai diễn ra ở đâu?
Quá trình lọc thức ăn của trai diễn ra ở đâu?
- Em có nhận xét gì về kiểu dinh dưỡng của trai?
Ống hút
Ống thoát
Mang
Lỗ miệng
Cacbonic
Tấm miệng
Tấm miệng
Tấm miệng

Dòng nước váo khoang áo mang theo vụn hữu cơ,động vật nguyên sinh và ôxi
lông trên tấm miệng
Quá trình hô hấp diễn ra ở mang trai
Quá trình lọc thức ăn diễn ra ở miệng trai nhờ rung động của các lông trên tấm miệng
Đó là kiểu dinh dưỡng thụ động
fhgyy
Oxi
Nước
(Thức ăn, oxi)
Thức ăn
Chất thải
III. Dinh dưỡng
Ống hút
Ống thoát
Mang
Lỗ miệng
Trai dinh dưỡng theo kiểu hút nước để lọc lấy vụn hữu cơ, động vật nguyên sinh, các động vật nhỏ khác, góp phần lọc sạch môi trường nước.
Cách dinh dưỡng của trai có ý nghĩa như thế nào với môi trường nước?
Cacbonic
Tấm miệng
Tấm miệng
Tinh trùng
Trai cái
Ấu trùng
(sống trong mang mẹ)
Trai con
(ở bùn)
IV. Sinh sản
Nghiên cứu thông tin trong SGK, tìm từ thích hợp điền vào chỗ trống trong sơ đồ sau:
Tinh trùng
Trai cái
Ấu trùng
(sống trong mang mẹ)
Trai con
(ở bùn)
IV. Sinh sản
Ý nghĩa của giai đoạn trứng phát triển thành ấu trùng trong mang trai mẹ?
Ý nghĩa của giai đoạn ấu trùng bám vào mang và da cá?

Bảo vệ trứng và ấu trùng khỏi bị các động vật khác ăn mất
Mang trai mẹ có nhiều thức ăn và khí oxi
Vì ấu trùng trai thường bám vào mang và da cá. Khi con người thả cá vào ao hoặc khi mưa cá vượt bờ mang theo ấu trùng trai vào ao.
Tinh trùng
Trai cái
Ấu trùng
(sống trong mang mẹ)
Trai con
(ở bùn)
IV. Sinh sản
Nhiều ao đào thả cá, trai không thả mà tự nhiên có, tại sao?
Vì ấu trùng trai thường bám vào mang và da cá. Khi con người thả cá vào ao hoặc khi mưa cá vượt bờ mang theo ấu trùng trai vào ao.
Củng cố
1. Trai di chuyển ở trong bùn bằng cách nào?
Chọn đáp án đúng:
A. Chân trai thò ra và thụt vào
B. Trai hút và phụt nước đẩy cơ thể đi
C. Chân kết hợp với sự đóng mở của vỏ
D. Cả A và C đúng
2. Bộ phận nào điều chỉnh động tác đóng mở vỏ trai?
A. Chân trai
B. Dây chằng ở bản lề
C. Hai cơ khép vỏ và dây chằng bản lề
D. Cả A và B đúng
Củng cố
3. Tìm cụm từ thích hợp điền vào số 1, 2, 3…. 7 trong các câu sau:
Trai sông là đại diện của ngành ……(1)…..... Chúng có lối sống ……(2)… trong bùn và di chuyển …..(3)….....Có 2 mảnh vỏ bằng …(4)… che chở bên ngoài. Phần ..(5).. trai tiêu giảm. Trai lấy được thức ăn và oxi nhờ 2 đôi …..(6)…… và ……(7)……
Thân mềm
chui rúc
chậm chạp
Đá vôi
đầu
tấm mang
tấm miệng
Củng cố
3. Tìm cụm từ thích hợp điền vào số 1, 2, 3…. 7 trong các câu sau:
Trai sông là đại diện của ngành ……(1)…..... Chúng có lối sống ……(2)… trong bùn và di chuyển …..(3)….....Có 2 mảnh vỏ bằng …(4)… che chở bên ngoài. Phần ..(5).. trai tiêu giảm. Trai lấy được thức ăn và oxi nhờ 2 đôi …..(6)…… và ……(7)……
Thân mềm
chui rúc
chậm chạp
Đá vôi
đầu
tấm mang
tấm miệng
EM CÓ BIẾT?
Cảm ơn quý thầy, cô. Xin chào và Hẹn gặp lại